Cilt Kanseri Tedavisi Nasıl Yapılır?

Cilt kanseri, cilt hücrelerinin anormal çoğalmasıdır. Başlıca türleri bazal hücreli karsinom (BHK), skuamöz hücreli karsinom (SHK), melanom'dur. BHK ve SHK melanom dışı cilt kanserleri (NMSC) olarak gruplanır, daha yaygın ve daha az agresiftir. Melanom nadir ancak en ölümcül türdür. Tedavi cerrahi eksizyon, Mohs cerrahisi, kriyoterapi, elektrodesikasyon ve küretaj, radyoterapi, topikal tedaviler, fotodina mik tedavi, hedefe yönelik ve immünoterapidir (melanom). Erken tanı ve tedavi prognozu önemli ölçüde iyileştirir.

Cilt Kanseri Türleri

Bazal hücreli karsinom (BHK) en yaygın %80, yavaş büyüyen, nadiren metastaz. Derinin en alt tabakası bazal hücrelerden köken alır. Görünüm parlak, inci benzeri nodül, açık yara, kırmızı yama. Skuamöz hücreli karsinom (SHK) %20, daha agresif, metastaz riski %2-5. Keratinositlerden. Görünüm kabuklu, sert, kırmızı nodül, yara. Melanom %1 ancak ölümlerin %75'i. Melanositlerden. Görünüm asimetrik, düzensiz kenarlı, renkli (kahverengi, siyah, kırmızı), değişen ben. ABCDE kuralı asimetri, border, color, diameter (>6mm), evolving. Nadir türler Merkel hücreli karsinom, dermatofibrosarkoma protuberans, cilt lenfoma.

Tanı

Dermoskopi dermatoskop ile cilt lezyonu büyütme, pigment paterni. Cilt biyopsisi shave biyopsi, punch biyopsi, eksisyonel biyopsi histopatolojik inceleme, kesin tanı. Sentinel lenf nodu biyopsisi melanomda, metastaz araştırması. Görüntüleme (CT, PET) ileri evre melanom, metastaz değerlendirmesi.

Bazal ve Skuamöz Hücreli Karsinom Tedavisi

Cerrahi eksizyon standart tedavi, tümör çevresinde sağlam doku marjı ile çıkarılır. Lokal anestezi, ofis prosedürü. Mohs mikrografik cerrahisi katmanlı eksizyon, her katman mikroskop ile kontrol, tümör tamamen temizlenene kadar devam. En yüksek kür oranı %95-99, doku korunumu maksimum. Yüz, kulak, el gibi kozmetik veya fonksiyonel önemli bölgeler, rekürren tümörler, yüksek riskli tümörler için tercih. Elektrodesikasyon ve küretaj (ED&C) küret ile kazıma + elektrik ile dokuyu yakma. Küçük, düşük riskli BHK. Kür oranı %90-95. Kriyoterapi likit nitrojen ile dondurma, tümör hücreleri ölür. Küçük, yüzeyel lezyonlar. Kür oranı %85-90. Radyoterapi cerrahi uygun değilse (yaşlı, komorbiditeler), yüz bölgelerde (göz, burun). Dış ışın veya brakiterapi. Kür oranı %90-95. Topikal tedaviler imiquimod krem (Aldara) immün yanıt uyarır, yüzeyel BHK. 5-fluorourasil (5-FU) krem kemoterapi, yüzeyel BHK, SHK. Fotodinamik tedavi (PDT) fotosensitize edici krem + ışık aktivasyonu, tümör hücreleri ölür. Yüzeyel BHK, aktinik keratoz.

İleri Evre BHK/SHK Tedavisi

Hedefe yönelik tedavi vismodegib (Erivedge), sonidegib (Odomzo) Hedgehog yolağı inhibitörleri, lokal ileri veya metastatik BHK. İmmünoterapi cemiplimab (Libtayo) PD-1 inhibitörü, ileri SHK. Kemoterapi sisplatin, karboplatin metastatik SHK (nadir).

Melanom Tedavisi - Erken Evre

Geniş lokal eksizyon tümör + geniş marj (0.5-2 cm Breslow kalınlığına göre). In situ 0.5 cm, <1 mm kalınlık 1 cm, 1-2 mm kalınlık 1-2 cm, >2 mm kalınlık 2 cm marj. Sentinel lenf nodu biyopsisi (SLNB) Breslow >0.8-1 mm, ülserasyon, yüksek mitotik oran varsa. Lenf noduna metastaz varsa tamamlayıcı lenf nodu diseksiyonu (tartışmalı, MSLT-2, DeCOG çalışmaları). Adjuvan tedavi evre III (lenf nodu pozitif), yüksek riskli evre II pembrolizumab (Keytruda, PD-1 inhibitörü) veya nivolumab (Opdivo, PD-1 inhibitörü) 1 yıl. Dabrafenib + trametinib (BRAF mutasyonu varsa) 1 yıl. Nüks riskini %40-50 azaltır.

Melanom Tedavisi - İleri Evre (Metastatik)

İmmünoterapi pembrolizumab, nivolumab PD-1 inhibitörleri, tek ajan veya kombine. İpilimumab (Yervoy, CTLA-4 inhibitörü) + nivolumab kombinasyon daha etkili ancak daha fazla yan etki. Yanıt oranı %40-60, bazı hastalarda uzun süreli remisyon. Hedefe yönelik tedavi (BRAF mutasyonu ~50% melanomda) BRAF inhibitörleri (vemurafenib, dabrafenib, encorafenib) + MEK inhibitörleri (trametinib, cobimetinib, binimetinib). Hızlı yanıt, progresyonsuz sağkalım uzar. Direnç gelişir (ortalama 1-2 yıl). Kemoterapi dakarbazin, temozolomid ikinci hat, düşük yanıt oranı. Onkololitik virüs terapisi T-VEC (talimogene laherparepvec) injekte edilebilir lezyonlarda, genetik modifiye herpes virüs. Radyoterapi beyin metastazı (stereotaktik radyocerrahi), kemik metastazı (palyatif).

Yan Etkiler

İmmünoterapi immün ilişkili yan etkiler (irAE) kolit, pnömonit, hepatit, dermatit, endokrinopati (tiroid, hipofiz). Steroid tedavisi. BRAF/MEK inhibitörleri döküntü, ateş, artralji, yorgunluk, fotosensitivite, yeni cilt kanserleri (skuamöz hücreli).

Takip ve İzlem

Melanom yüksek riskli evre I-II her 3-6 ay fizik muayene, 5 yıl. Evre III-IV her 3 ay görüntüleme (CT, PET), 2 yıl, sonra 6 ayda bir. BHK/SHK yıllık cilt muayenesi, nüks ve yeni kanser taraması. Kendi kendine cilt muayenesi aylık, ayna ile tüm vücut, ABCDE kuralı.

Önleme

Güneş koruması SPF 30-50+ geniş spektrum, 2 saatte bir yenileme, özellikle 10:00-16:00 arası. Koruyucu kıyafet şapka, uzun kollu, güneş gözlüğü. Solaryum kaçınma UV radyasyon melanom riskini artırır. Düzenli cilt kontrolleri yılda 1 kez dermatolog, riskli hastalar (açık ten, çok ben, aile öyküsü, güneş yanığı) daha sık. Ben takibi değişen ben (renk, boyut, şekil) hemen kontrol. Cilt kanseri erken tanı önemli, BHK/SHK cerrahi eksizyon, Mohs cerrahisi etkili, melanom erken evre geniş eksizyon + adjuvan immünoterapi/hedefli tedavi, metastatik melanom pembrolizumab, nivolumab, BRAF/MEK inhibitörleri, güneş koruması en önemli önleme.