Pelvik Taban Rehabilitasyonu Nedir?
Pelvik taban rehabilitasyonu, pelvik taban kaslarının güçlendirilmesi ve koordinasyonunun iyileştirilmesine yönelik uygulanan tedavi yöntemlerinin bütünüdür. Pelvik taban kasları, mesane, bağırsaklar ve rahmi destekleyen, idrar ve dışkı kontrolünde önemli rol oynayan kas grubudur. Bu kasların zayıflaması veya koordinasyon bozukluğu çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilmektedir.
Pelvik Taban Nedir?
Pelvik taban, pelvis kemiklerinin tabanını kapatan ve hamak gibi uzanan kas ve bağ dokusu tabakasından oluşmaktadır. Bu yapı mesane, rektum ve kadınlarda rahim ile vajinayı desteklemektedir. Pelvik taban kasları istemli olarak kasılıp gevşetilebilen iskelet kaslarıdır.
Sağlıklı pelvik taban kasları, organları yerinde tutmak, idrar ve dışkı kontrolünü sağlamak ve cinsel işlevleri desteklemek gibi önemli görevleri yerine getirmektedir. Bu kasların zayıflaması yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilmektedir.
Pelvik Taban Bozukluklarının Nedenleri
Gebelik ve doğum, pelvik taban kaslarının zayıflamasının en önemli nedenlerinden biridir. Vajinal doğum sırasında kaslar ve sinirler gerilmekte ve hasar görebilmektedir. Birden fazla doğum yapmış kadınlarda risk daha da artmaktadır. Büyük bebek doğumu ve uzun süren doğum eylemi de risk faktörleri arasındadır.
Yaşlanma ile birlikte pelvik taban kasları doğal olarak zayıflamaktadır. Menopoz döneminde östrojen seviyesinin düşmesi bu zayıflamayı hızlandırabilmektedir. Kronik kabızlık ve sürekli ıkınma, kronik öksürük, obezite ve ağır kaldırma gibi faktörler de pelvik taban üzerinde baskı oluşturarak kasların zayıflamasına katkıda bulunmaktadır.
Pelvik Taban Bozukluklarının Belirtileri
İdrar kaçırma en sık görülen belirtidir. Öksürme, hapşırma, gülme veya egzersiz sırasında idrar kaçırma stres inkontinansı olarak adlandırılmaktadır. Ani sıkışma hissi ile birlikte idrar kaçırma ise urge inkontinans olarak bilinmektedir. Bazı hastalarda her iki tip bir arada görülebilmektedir.
Pelvik organ prolapsusu, organların aşağı sarkması durumudur. Mesane, rahim veya rektumun vajina içine doğru sarkması şeklinde görülebilmektedir. Hastalar vajinada dolgunluk veya basınç hissi, ağırlık hissi ve cinsel ilişkide rahatsızlık tarif edebilmektedir.
Dışkı kaçırma ve kabızlık da pelvik taban bozukluklarının belirtileri arasındadır. Cinsel işlev bozuklukları, ağrılı cinsel ilişki ve orgazm güçlüğü de görülebilmektedir. Kronik pelvik ağrı bazı hastalarda eşlik edebilmektedir.
Pelvik Taban Değerlendirmesi
Pelvik taban rehabilitasyonuna başlamadan önce kapsamlı bir değerlendirme yapılmaktadır. Hasta öyküsü alınarak şikayetlerin süresi, şiddeti ve tetikleyicileri sorgulanmaktadır. Fizik muayenede pelvik taban kaslarının gücü, koordinasyonu ve gevşeme kapasitesi değerlendirilmektedir.
Gerekli durumlarda ek testler yapılabilmektedir. Ürodinami testleri mesane fonksiyonlarını değerlendirmek için kullanılmaktadır. Pelvik taban ultrasonu ve MR görüntüleme anatomik değerlendirme için faydalı olabilmektedir. Elektromiografi kas aktivitesini ölçmek için kullanılmaktadır.
Pelvik Taban Egzersizleri
Kegel egzersizleri pelvik taban rehabilitasyonunun temelini oluşturmaktadır. Bu egzersizler pelvik taban kaslarının kasılıp gevşetilmesinden oluşmaktadır. Doğru kas grubunu bulmak için idrar yaparken akışı durdurmayı denemek yardımcı olabilir, ancak bu sadece kasları tanımak için yapılmalı ve düzenli egzersiz olarak uygulanmamalıdır.
Temel Kegel egzersizi için pelvik taban kasları 5-10 saniye kasılıp tutulmalı, ardından aynı süre gevşetilmelidir. Bu döngü 10-15 kez tekrarlanmalı ve günde üç set yapılmalıdır. Zamanla kasılma süresi ve tekrar sayısı artırılabilmektedir.
Biyofeedback Tedavisi
Biyofeedback, pelvik taban kas aktivitesinin elektronik sensörler aracılığıyla ölçülmesi ve hastaya görsel veya işitsel geri bildirim verilmesi yöntemidir. Bu teknik sayesinde hastalar doğru kasları kasıp gevşetmeyi öğrenmektedir.
Biyofeedback özellikle pelvik taban kaslarını tanımakta güçlük çeken hastalarda faydalıdır. Ekranda kas aktivitesini görmek motivasyonu artırmakta ve egzersizlerin etkinliğini değerlendirmeye olanak tanımaktadır.
Elektriksel Stimülasyon
Pelvik taban kaslarının elektriksel uyarı ile kasılması sağlanabilmektedir. Bu yöntem kasları tanıyamayan veya aktif olarak kasıramayan hastalarda kullanılmaktadır. Vajinal veya rektal prob aracılığıyla düşük yoğunluklu elektrik akımı uygulanmaktadır.
Elektriksel stimülasyon genellikle biyofeedback ve egzersizlerle birlikte kullanılmaktadır. Tedavi süresi ve şiddeti hastanın durumuna göre ayarlanmaktadır.
Yaşam Tarzı Değişiklikleri
Pelvik taban rehabilitasyonu kapsamında yaşam tarzı değişiklikleri de önerilmektedir. Fazla kilolardan kurtulmak pelvik taban üzerindeki baskıyı azaltmaktadır. Kabızlığın önlenmesi için lifli beslenme ve yeterli sıvı alımı önemlidir.
Ağır kaldırmaktan kaçınmak ve kaldırma sırasında doğru teknikleri kullanmak gerekmektedir. Kronik öksürüğün tedavisi ve sigaranın bırakılması da pelvik taban sağlığını desteklemektedir. Kafeinli içeceklerin azaltılması mesane irritasyonunu önleyebilmektedir.
Tedavi Sonuçları
Pelvik taban rehabilitasyonu düzenli ve doğru uygulandığında etkili sonuçlar vermektedir. Hastaların büyük çoğunluğunda belirtilerde önemli iyileşme görülmektedir. Tedavi süresi genellikle 8-12 hafta olmakla birlikte kalıcı sonuçlar için egzersizlerin yaşam boyu sürdürülmesi önerilmektedir.
Pelvik taban rehabilitasyonu cerrahi tedaviye alternatif olabilmekte veya cerrahi öncesi ve sonrası dönemde destekleyici tedavi olarak kullanılabilmektedir. Erken tanı ve tedavi ile pek çok hasta ameliyatsız iyileşebilmektedir.