Tetanos Aşısı Ne Zaman Yapılmalıdır?
Tetanos, Clostridium tetani bakterisinin ürettiği güçlü bir nörotoksin nedeniyle gelişen ve ciddi kas spazmlarına yol açan potansiyel olarak ölümcül bir enfeksiyondur. Bakteri toprakta, tozda ve hayvan dışkısında bulunur ve kesik, yırtık veya delinme şeklindeki yaralar yoluyla vücuda girer. Tetanos aşısı bu tehlikeli hastalıktan korunmanın en etkili yoludur ve düzenli hatırlatma dozlarıyla bağışıklığın sürdürülmesi yaşam boyu koruma sağlar.
Tetanos Hastalığının Belirtileri
Tetanos belirtileri genellikle yaralanmadan üç ile yirmi bir gün sonra ortaya çıkar. İlk belirtiler çene kaslarında sertlik ve ağrıdır, bu nedenle hastalık halk arasında çene kilitlenmesi olarak da bilinir. İlerledikçe boyun sertliği, yutma güçlüğü ve karın kaslarında sertlik gelişir. Şiddetli vakalarda tüm vücutta ağrılı kas spazmları ortaya çıkabilir.
Opistotonos adı verilen şiddetli sırt kasılması hastanın yay şeklinde gerilmesine neden olabilir. Solunum kaslarının etkilenmesi solunum yetmezliğine yol açabilir ve mekanik ventilasyon gerektirebilir. Otonom sinir sistemi disfonksiyonu kan basıncı dalgalanmaları, taşikardi ve aşırı terleme şeklinde kendini gösterir. Tedavi edilmese ölüm oranı yüzde yirmi ile otuz arasında değişmektedir.
Aşı Programı ve Dozları
Çocukluk döneminde tetanos aşısı difteri ve boğmaca aşılarıyla birlikte kombine olarak uygulanır. İlk doz iki aylıkken verilir ve dört, altı, on sekiz aylıkken ve dört ile altı yaş arasında hatırlatma dozları yapılır. Bu beş dozluk seri çocukluk dönemi için tam koruma sağlar. On bir ile on iki yaşlarında ergenlik hatırlatma dozu yapılır.
Yetişkinlerde her on yılda bir Td veya Tdap hatırlatma dozu önerilmektedir. Tdap difteri ve asellüler boğmaca bileşenlerini de içerir ve yetişkin yaşamda en az bir kez yapılmalıdır. Gebelikte her gebelikte yirmi yedinci ile otuz altıncı haftalar arasında Tdap aşısı önerilmektedir. Bu uygulama hem anneyi hem de bebeği doğum sonrası ilk aylarda korur.
Yaralanma Sonrası Aşılama
Tetanosa yatkın yaralarda profilaksi uygulaması yaralanmanın türüne ve kişinin aşılama durumuna göre belirlenir. Temiz ve küçük yaralarda son hatırlatma dozunun üzerinden on yıldan fazla geçtiyse aşı yapılır. Kirli, derin veya kontamine yaralarda bu süre beş yıla düşer.
Aşılama durumu bilinmeyen veya üç dozdan az aşı olan kişilerde tetanos immünoglobulini de uygulanmalıdır. Tetanos immünoglobulini hemen pasif koruma sağlarken aşı aktif bağışıklığın gelişmesini başlatır. Paslı çivi batması, hayvan ısırıkları, yanıklar ve toprakla temas eden açık yaralar yüksek riskli yaralanmalar olarak değerlendirilir.
Özel Durumlar ve Risk Grupları
Yaşlı bireylerde tetanos bağışıklığı zamanla azalabilir ve bu yaş grubunda tetanos vakaları daha sık görülmektedir. Altmış beş yaş üstü bireylerin aşılama durumlarının gözden geçirilmesi ve gerekli hatırlatma dozlarının yapılması önerilmektedir. İmmün yetmezlikli hastalarda aşı yanıtı yetersiz olabilir ve özel değerlendirme gerektirebilir.
Seyahat öncesi aşılama durumunun kontrol edilmesi özellikle gelişmekte olan ülkelere gidecek kişiler için önemlidir. Tetanos her yerde bulunur ve sağlık hizmetlerine erişimin sınırlı olduğu bölgelerde risk daha yüksektir. Tarım işçileri, bahçeciler ve hayvanlarla çalışan kişiler yaralanma riski nedeniyle aşılarının güncel tutulmasına dikkat etmelidir.
Aşı Güvenliği ve Yan Etkiler
Tetanos aşısı genel olarak güvenli bir aşıdır. En sık görülen yan etkiler enjeksiyon yerinde ağrı, şişlik ve kızarıklık olup genellikle birkaç gün içinde kendiliğinden geçer. Hafif ateş ve halsizlik de görülebilir. Ciddi yan etkiler son derece nadir olup anafilaksi riski milyonda birden azdır.
Daha önce tetanos aşısına ciddi alerjik reaksiyon geçirmiş kişilerde tekrar aşılama kontrendike olabilir. Guillain-Barré sendromu çok nadir görülen bir komplikasyondur. Aşının faydaları risklerinin çok üzerindedir ve tetanos hastalığının ciddi sonuçları göz önünde bulundurulduğunda aşılama güçlü bir şekilde önerilmektedir. Düzenli hatırlatma dozlarıyla bağışıklığın korunması bu önlenebilir hastalıktan korunmanın en etkili yoludur.